meditatie

Objectgerichte meditatie

Objectgerichte meditatie is gericht op (de beschouwing van) een object of een figuur, bijvoorbeeld God, een kaarsvlam of de natuur.

terug

Objectvrije meditatie

Objectvrije meditatie is niet gericht op een object of een figuur. Vormen van objectvrije meditatie zijn bijvoorbeeld transcendente meditatie, vipassana en Zen-meditatie.

Als meditatie object-gericht is, kan het evengoed de bedoeling zijn te komen tot een bewustzijnstoestand die vrij is van het object, wat de Ashtavakra Samhita bijvoorbeeld voorstaat.

Als men zich in de objectgerichte meditatie concentreert op een object van devotie, bijvoorbeeld een godheid, of een soetra van Boeddha, dan doet men dit om met die ene devotie alle onrustige emoties uit te sluiten. Als men de aandacht focust op een neutraler object zoals bijvoorbeeld een kaarsvlam (trataka) of op de ademhaling, dan is dit omdat op die manier alle gedachten worden geweerd. Zo komen mettertijd gedachten en emoties tot rust en ontstaat er een toestand van getuige zijn. Deze getuige is zelf geen object. Men kan deze getuige niet als dusdanig leren kennen, met behulp van de zintuigen, maar men kan wel de getuige ervaren en tenslotte worden.

Deze getuige is volgens swami Sivananda van Rishikesh, India, het ware 'IK', dat ook wel Atman wordt genoemd - Christenen zouden het de Ziel noemen - en dat de drijvende kracht is achter ons bestaan. Het Atman is dat wat denkt via het verstand, ziet via de ogen, eet via de mond, hoort via de oren, ruikt via de neus en voelt via het lichaam, maar onberoerd blijft bij alles wat via deze zintuigen wordt waargenomen. Dit ware 'IK', het bewustzijn dat enkel getuige is, is in alle mensen aanwezig. Door voortgezette meditatie versmelt Atman met Brahman.

Het Nederlandse woord "adem" en het Duitse werkwoord atmen hebben waarschijnlijk dezelfde oorsprong als het Sanskriet atman. In de bijbel blaast God met zijn adem een mens van klei leven in. Hij "bezielt" daardoor de mens. Deze bezieling is de goddelijke vonk, het bewustzijn dat via meditatie kan groeien tot atman en mettertijd kan terugkeren tot God (Brahman).

Gautama de Boeddha vermeldt 84.000 verschillende paden die naar verlichting kunnen leiden en alle zijn meditatief.

terug

Meditatie als medicijn

Meditatie is een woord dat dezelfde origine heeft als de woorden medicijn en remediëren.

Osho beweert in zijn meditatiehandboek dat meditatie een medicijn voor lichaam, emoties en geest is. Een groeiend aantal studies lijkt deze stelling te bevestigen. Volgens Osho en andere leraren zoals Gurdjieff en Li Hongzhi is meditatie een methode voor het remediëren van de oriëntatie van de geest. Volgens hen zijn de moeilijkheden die mensen in hun leven tegenkomen in oorsprong te wijten aan een oriëntatie van hun geest naar zichzelf toe. Met andere woorden, mensen hebben een ego dat te veel denkt in termen van eigen belang. De heroriëntering bestaat hierin dat mensen meer aan het welzijn van anderen de voorkeur beginnen geven dan aan dat van henzelf. Ook in het Christendom is deze aanbeveling heel duidelijk aanwezig. Maar in het Boeddhisme evenzeer en in het meer recente Falun Gong eveneens. Als Joods-christelijk gedachtengoed is de middenzin van Leviticus richtinggevend: 'de andere beminnen zoals jezelf en God (JHWH) beminnen boven alles.' In de christelijke mystiek is de drieëenheid motief, model en motor van het geestelijk leven.

Een mogelijke definitie van meditatie is dus:

  • Meditatie is een methode tot reinigen en versterken van het lichaam, tot kalmeren en evenwichtiger maken van emoties en tot een heroriëntatie van de geest van zichzelf naar anderen toe.

terug

Meditatie gaat voorbij aan Maya

Het Hindoeïsme en Boeddhisme geven aan dat een mens een wereldbeeld kan hebben dat ver van de werkelijkheid afstaat, zo ver dat het verstoken is van licht (=inzicht). De mens is volgens deze leringen door een sluier van illusies omgeven die de ware toestand van de wereld aan het zicht onttrekt. Deze sluier noemen ze Maya een Sanskriet woord voor illusie. Volgens deze Indische en Chinese leringen worden mensen geboren omdat ze karma hebben, karma dat hem/haar aan de aarde bindt. Het is echter niet de bedoeling van het menszijn om zich met het aardse alleen tevreden te stellen; menszijn is volgen deze leringen een kans die men krijgt om door middel van meditatie dit karma te verwijderen.

Dit levert een tweede definitie van meditatie op:

  • Meditatie is een methode om karma ongedaan te maken, d.w.z. om de karmische bindingen die mensen aan de aarde kluisteren door te knippen, waardoor de sluier van illusie (Maya) verdwijnt en het bestaan zoals het werkelijk is zich aan hen openbaart.

Boeddhisten zeggen het zo: een meditatieve toestand bereikt men pas als men alle gebondenheid en verbondenheid met aardse begeerten loslaat. Bij hen is het sleutelwoord "onthechting".

terug

Meditatie als alchemie

Meditatie kan een methode zijn waarmee de mens zichzelf veredelt en verheft. Het doet denken aan de zoektocht van de middeleeuwse alchemisten naar de steen der wijzen, nodig om lood te kunnen veranderen in goud. Het doffe lood is een symbool voor de toestand van de een in zichzelf gekeerde, egoïstische, van het licht afgekeerde, verduisterde geest. Het blinkende goud staat voor de mens met een bevrijde, ongebonden en verlichte geest.

De Soefis kennen dit begrip ook. Ook bij hen staat het zoeken naar de transformatie van een onedel metaal in een edel metaal model voor een spiritueel proces. In plaats van lood gebruiken zij kwikzilver. Kwikzilver is een vloeibaar metaal, dat altijd in beweging is, net zoals 's mensen emoties en gedachten. In de Soefi-alchemie wordt van het kwikzilver eerst zilver en daarna goud gemaakt. De geest en de emoties worden gestild. Het voor dit veranderingsproces onmisbare ingrediënt, de katalysator, is vuur of warmte, wat bij de Soefis een symbool is voor liefde, liefde voor de anderen, liefde tot God. Bij hen zien we dus ook dat de heroriëntering van zichzelf naar de anderen toe noodzakelijk is om als mens te veredelen en deugdzamer te kunnen leven. Liefde tot de mensen en de liefde tot God is bij de Soefis wat bij de Alchemisten de steen der wijzen is. Volgens de Soefis maakt enkel de liefde het leven de moeite waard. Daarom noemen zij hun methode van meditatie "de alchemie van het geluk".

Meditatie als methode van alchemistische transformatie ter bevrijding van de menselijke geest, kan dus ook worden gezien als een streven naar geluk. In Falun Gong wordt er geen onderscheid gemaakt tussen het spirituele hart en de geest. De Soefis zijn het daamee eens, want volgens hen ontdekt alleen een bevrijde geest wat liefde is, een liefde die vervolgens uitstraalt vanuit het gezuiverde hart.

terug

Meditatie als een weg naar meer licht

Osho noemt de aarde "het Paradijs van de lotus". Hij ontleent deze beeldspraak aan het Zen-boeddhisme. De lotus is een bloem die onder water, in het duister, in de modder, wortel schiet en opgroeit naar de oppervlakte toe. Van zodra ze boven water uitkomt ontvouwt ze zich onder invloed van het licht van de zon. De modder is symbolisch voor de moeilijkheden die men op aarde tegenkomt, het donkere water staat voor de pijnlijke emoties die daardoor worden teweeg gebracht. Het openvouwen van de lotus boven het water, onder invloed van de zon, staat voor de bevrijding van alle zorg en voor het vinden van het geluk, de liefde en het licht. Van Jesus wordt gezegd dat hij op het water kon wandelen. Dit lijkt eveneens te wijzen op een overwinnen van emoties en moeilijkheden na het bereiken van diep inzicht. Ook in het Hindoeïsme vindt men deze thematiek terug: de hindoegoden worden allen afgebeeld met lotusvoeten of zittende op een opengevouwen lotus ten teken van bevrijding van aardse zorg.

terug

Meditatie als het einde van dualiteit

Extremisme is het kiezen en aanhangen van het ene of het andere deel van een paar van tegendelen. Als men bijvoorbeeld zegt dat mensen bewust leven, dan neemt men een extreem standpunt in. Beweert men het tegenovergestelde, namelijk dat niemand bewust leeft, dan is dat een even extreem standpunt. Volgens het Boeddhisme is de waarheid zoek als men in een betoog te absoluut is. De waarheid is schuw van extremisme, en verbergt zich tussen de twee extremen in.

Extremisme kan men bijvoorbeeld vinden in het Midden-Oosten, waar de Joden één bepaald standpunt verdedigen, en de Palestijnen het tegenovergestelde standpunt. Thesis, antithesis. De waarheid kan enkel duidelijk worden in de synthesis die meer is dan een louter compromis omdat ze beide tegendelen samenbrengt tot één complementair geheel. Meditatie is het vinden van het midden tussen twee tegendelen, waardoor inzicht in de complementariteit van de tegendelen ontstaat en de onverzoenlijkheid van de dualiteit in de synthese verdwijnt.

Een andere manier om dit te bekijken is deze: als men voorstander is van een bepaalde stelling houdt men er gedachten, emoties en handelingen op na die lijnrecht staan tegenover de gedachten, emoties en handelingen van diegene die voorstander is van de tegenovergestelde stelling. Met andere woorden, identificatie ligt aan de basis van discussie, argumentatie en strijd. Het midden houden tussen deze twee stellingen in betekent, dat men geen woorden, emoties of daden meer kan vinden om wat dan ook te verdedigen. In dit midden vindt men dus rust en stilte. Volgens het Boeddhisme is het precies dit bewaren van het midden, en van de gelijkmoedigheid die er het gevolg van is, wat de essentie van meditatie uitmaakt. Jiddu Krishnamurti noemt deze meditatieve ingesteldheid "keuzeloos bewustzijn" (choiceless awareness). Dit keuzeloos gewaar zijn vindt men terug bij Vipassana (wat "inzicht" betekent of "zien wat is", in Pali, de taal van Gautama de Boeddha). Bij Vipassana is men zich bewust van alle opkomende gedachten en emoties maar laat men ze zonder meer aan zich voorbij gaan. Men hecht er geen belang aan en kijkt er afstandelijk naar, alsof ze aan iemand anders toebehoren, of als naar een wolk die aan een heldere hemel voorbijdrijft.

terug

Meditatie als zelfkennis

Volgens de geschiedkundige uit de Griekse oudheid, Plutarchus, stond er boven de ingang van de Orakel van Delphi tempel, toegewijd aan de zonnegod Apollo, "Gnothi se auton", wat Grieks is voor "Ken Uzelf". Plutarchus kan het weten want hij was één van diegenen die instonden voor het goede beheer van de tempel. Het advies van Ramana Maharshi sluit hier perfect bij aan. U zelf leren kennen houdt volgens hem in, dat men aan zelfonderzoek doet en hij gaf daartoe aan zijn discipelen een heel simpele methode. De methode bestaat hierin dat men, telkens er een gedachte, emotie of drang tot handelen opkomt, men zich de vraag stelt "wie heeft die gedachte, emotie of drang?". Het antwoord luidt natuurlijk "ik". De tweede vraag die men zich vervolgens moet stellen is "wie is die ik?". Het is niet de bedoeling om op deze laatste vraag het definitieve antwoord te geven. Waar het op aan komt is, dat iemand die voor deze meditatie kiest met deze vragen alle opkomende gedachtenassociaties en emotiestromen voortdurend onderbreekt en de aandacht verlegt naar een beschouwen van de bron van al deze activiteit. Mettertijd stilt deze meditatie de gedachten en emoties en voelt men de bron van het ik in het spirituele hart, dat volgens Ramana Maharshi ter hoogte van het fysieke hart ligt, maar aan de rechterkant van de middenlijn. Volgens hem verwerft men zelfkennis niet door antwoorden te vinden op gestelde vragen, maar doordat men voorbij alle antwoorden rust vindt in het spirituele hart, waar stilte heerst. "TAT svam asi" zegt de Chandogya Oepanishad: "DAT (Atman) is wat u bent". In het vinden van stilte ontdekt de mens volgens de Oepanishaden dat hij een onsterfelijke Atman of Ziel heeft en bereikt hij een bewustzijnstoesand waarin alles in het universum met elkaar tot een eenheid is verweven. Deze onsterfelijkheid is het "Goud" waarnaar de Alchemisten zo ijverig zochten.

terug

Meditatie is indvidueel

Het lijkt er op dat aan de basis van alle meditaties, welke die ook zijn, het streven ligt van de mens naar het ware geluk. De vele verschillende uitingsvormen kunnen worden verklaard doordat mensen verschillend van aard zijn. Osho beweert dat er voor ieder mens een meditatie bestaat die overeenstemt met zijn/haar inborst. Het komt er enkel op aan dat ieder mens die voor meditatie kiest een methode zoekt en vindt die voor hem/haar geschikt is.

terug

Referenties

  • Psychological Commentaries on the Teachings of Gurdjieff and Ouspensky door Maurice Nicoll
  • Meditatiehandboek, vrij zijn in het hier en nu ISBN 90 71985 687 door Osho
  • Het Boek der Geheimen, 112 meditaties uit de Vigyan Bhairava Tantra van Shiva door Osho
  • Op Zoek Naar het Wonderbaarlijke door Ouspensky
  • Alchemie van het Geluk door Hazrat Inayat Khan ISBN 90-73207-22-3
  • The Collected Works of Ramana Maharshi door Arthur Osborne
  • Commentaries on Living door J. Krishnamurti
  • The First and the Last Freedom door J. Krishnamurti









Copyright © -2002-2014 S.V.S. Disclaimer