immuunsysteem


Australiërs herstellen immuunsysteem
Burnout en het immuunsysteem
Chronische stress en de lekkende maagwand
Wat is stress?
Wat is spanning?
Lichaamstaal en stress

Een storing in het immuunsysteem


Australiërs herstellen immuunsysteem


Australische geleerden hebben stamcellen gebruikt om bij muizen een thymus of zwezerik te laten groeien, die een cruciale rol speelt in het immuunsysteem door de aanmaak van cellen zoals de infectie-bestrijdende T-cellen. De thymus wordt echter aangetast door ouderdom, virussen, chemotherapie en bestraling. De geleerden hopen de techniek binnen drie tot vijf jaar toe te kunnen passen bij mensen.
Ze spoten epitele stamcellen, van het bovenste laagje van een orgaan, in bij de muizen en die trokken hemapoetische stamcellen aan, stamcellen die nog tot allerlei bloedcellen kunnen uitgroeien,en maakten daar T-cellen van.

Bron:teletekst verschenen op gezondheid.be : 21-Jun-2002

terug


Burnout en het immuunsysteem

Marja, een vijftigjarige docent Nederlands vraagt zich af wat er met haar aan de hand is. Vroeger was ze nooit ziek en nu vat ze de ene griep na de andere. Ze maakt er een grapje van: vorige week had ik een zomergriepje. Over een paar weken een herfstgriepje en vervolgens een akelige wintergriep. Ook heeft Marja last van bronchitis. Hoe is het op haar werk? Sinds de twintig jaar dat ze op de Hogeschool werkt is de complexiteit van haar taken toegenomen. Ze geeft klassikaal onderwijs, maar begeleidt de studenten ook individueel. Ze krijgt veel telefoontjes en het lukt haar vrijwel nooit ongestoord tussen de middag een broodje te eten. Ze ziet dat sommige collega's het rustiger hebben en vraagt zich af hoe ze dat voor elkaar krijgen. Waarschijnlijk trekken die zich veel minder van de studenten aan. Misschien hoeven ze ook minder examens voor te bereiden, hebben ze minder copieerwerk. Marja knapt af als een van haar studenten een suïcidepoging onderneemt. Ze ervaart dat ze zelf tekortgeschoten is, de studente had haar vlak voor de poging nog benaderd en Marja had gesnauwd dat ze echt niet wist waar ze de tijd vandaan moest halen om haar problemen aan te horen. Ze zag het teleurgestelde gezicht nog voor zich toen ze had gezegd: 'meld je maar bij de decaan, misschien kan die je helpen.' Privé had Marja het de laatste tijd wat rustiger gekregen, haar beide dochters waren het huis uit. Tijd om stil te staan bij de gevoelens die het vertrek van haar dochters opriepen, had ze niet. De school ging voor.

Marja had last van chronische stress en de bedrijfsarts stelde de diagnose burnout. Bij burnout is een van de symptomen dat je veel vatbaarder bent voor ziekte en dat je minder snel herstelt van ziekte. Hoe komt dat? Aantasting van het immuunsysteen door CGRP Chronische, geestelijke stress, een toestand die te maken heeft met activiteiten in talloze hersensystemen in de neocortex, het limbisch systeem en de hypothalamus lijkt te leiden tot overproductie een Chemische. Calcitonine Gengerelateerde Peptide (CGRP) in zenuwuiteinden van de huid. Dit heeft tot gevolg dat CGRP zich afzet op de cellen van Langerhans. Deze cellen spelen een rol bij de afweer en hebben tot taak ziekteverwekkers te vangen en ze aan de witte bloedcellen af te geven zodat het immuunsysteem ze onschadelijk kan maken. Als de Langerhanscellen helemaal door CGRP zijn bedekt, dan zijn ze uitgeschakeld en kunnen ze niet langer als bewakers optreden. Doordat een van de toegangswegen van het lichaam nu minder goed bewaakt is, zal het organisme vatbaarder voor infecties zijn (Uit A.R. Damasio. De vergissing van Descartes. Wereldbibliotheek, 1995).

Fysiek herstel eerst Marja voelt zich erg verantwoordelijk en schuldig. Ze vindt dat ze de studenten en collega's in de steek laat en wil zo snel mogelijk aan het werk. Dat is niet de manier om te herstellen. Zo blijft ze zichzelf onder druk zetten. Mijn advies is: eerst fysiek herstellen en afstand nemen van het werk. Een structuur in de dag aanbrengen waar ruimte is voor fysieke inspanning, bijvoorbeeld een kwartier wandelen en daarna uitrusten. Direct na het wandelen om zo te leren hoe je je kunt ontspannen. Vanuit een geringe belasting en inspanning langzaam de belasting in het privé-leven opvoeren. Pas als het lukt bij redelijke inspanning de energie op peil te houden kan aan een voorzichtige werkhervatting worden gedacht. Maar ook dan is begeleiding noodzakelijk om ervoor te zorgen dat Marja niet meer in het oude gedrag van zichzelf wegcijferen en geen grenzen stellen vervalt.

  terug


Chronische stress en de lekkende maagwand

Van stress krijg je vaak last van je maag en maagklachten geven je vaak een sombere kijk op de dingen. Zo kom je in een vicieuze cirkel terecht van machteloosheid. In uitdrukkingen over de maag gaat het steeds om dingen die moeilijk te verteren of op te lossen zijn: een scriptie die je nog moet afmaken ligt zwaar op je maag; je voelt dat iemand je een vervelende opdracht in de maag heeft gesplitst, je zit met een lastige collega in je maag, of je maag draait zich om als je ziet hoe iemand een mooi ontwerp verknald heeft. Iets waar je tegenop ziet, ligt als een steen op je maag. Afgelopen week hoorde ik het verhaal van een cliënte die al een jaar voor burnout in behandeling was bij een in burnout geschoolde therapeut.

Maar ze knapte ondanks de goede behandeling niet op, bleef even uitgeput als voorheen. De therapeut verwees haar naar de huisarts voor verder onderzoek. Uit medisch onderzoek bleek dat zij leed aan het Irritable bowel syndroom, het prikkelbaar darm syndroom, een kramptoestand van de dikke darm, met pijn in de linkerbuikhelft en (spastische) constipatie afgewisseld met perioden van diarree. Dit syndroom kan ontstaan door psychische spanningen en heeft tot gevolg dat je minder energie hebt, omdat je minder bouwstoffen uit je voedsel gebruikt. Het artikel It's the gut that suffers dat hoort bij Het Energieplan van The Times (www.thetimes.co.uk) gaat uitgebreid in op de relatie tussen stress en de lekkende maagwand en is in het onderstaande weergegeven. Stress kan een behoorlijke invloed uitoefenen op je spijsverteringsstelsel.

Als je bijvoorbeeld hevig schrikt, dat trekt het bloed weg van je spijsvertering in de richting van skeletspieren zodat je lichaam in staat is te vluchten of te vechten. Chronische stress, het juk van het moeten waaronder we allemaal gebukt gaan, kan resulteren in een verstoorde spijsvertering. Stress stopt bijvoorbeeld de golvende, samentrekkende (peristaltische) bewegingen die nodig zijn om het voedsel te laten zakken. Stress kan ook leiden tot een vermindering of vermeerdering van maagzuur. In het eerste geval kan de bacterie Helicobacter Pylori zich nestelen met als gevolg dat het slijmvlies van het spijsverteringskanaal langzaam opgegeten wordt.

Bij teveel maagzuur raakt het slijmvlies ook beschadigd. Als chronische stress geleid heeft tot burnout, zijn de stresshormonen adrenaline en cortisol ontregeld. Bij een te hoog cortisolniveau kan de schade aan het spijsverteringskanaal leiden tot een zogenaamd 'lekkend maag syndroom', waarbij de maag lekt als een vergiet. Hierdoor komen microscopische, gedeeltelijk verteerde voedseldeeltjes rechtstreeks in de bloedsomloop. Dit kan leiden tot voedselgevoeligheid. Je raakt overgevoelig voor voedsel dat je dagelijks tot je neemt, zoals graan- en melkproducten. De symptomen die wijzen op een lekkende maagwand ontstaan niet altijd meteen, maar soms uren of een dag na het eten van het voedsel waar je overgevoelig voor bent geworden. Je legt dus niet onmiddellijk het verband tussen voedsel en de volgende klachten: opgeblazenheid, indigestie, winderigheid, verstopping, diarree, hoofdpijn, migraine, eczeem, psoriasis en netelroos.

Een te hoog adrenalineniveau kan leiden tot problemen met de bloedsuikerbalans. Adrenaline bevrijdt de glucose uit zijn opslagplaats in de lever en spieren en brengt het in de bloedbaan. Dit kan wat later leiden tot een dipje, omdat insuline de extra vrijgekomen en ongebruikte bloedsuiker opruimt en omzet in vet. Als dit vaak gebeurt, gedurende een lange periode, heb je steeds meer behoefte aan oppeppers, zoals koffie, chocola of ander eten waardoor je snel meer energie krijgt. De pech is dat je daarmee in een vicieuze cirkel belandt: in een mum van tijd ben je weer terug bij af en heb je weer een kop koffie nodig. Als je in eenmaal in deze vicieuze cirkel gevangen zit, heb je er nog een probleem bij want de bacterie die de lekkende maagwand veroorzaakt, wordt door al die oppeppers ook nog eens gevoed. Als je dan ook nog je nare gevoelens op gaat lossen met drank, of aspirientjes gaat slikken ter bestrijding van de hoofdpijn, ben je helemaal ver van huis want ook zij verstoren het herstel van het maagvlies.

De remedie In het energieplan van The Times (www.thetimes.co.uk) staan veel tips voor de genezing van de het maagslijmvlies. Het is natuurlijk het beste de bronnen van stress weg te nemen. Daarnaast is het aan te bevelen met roken te stoppen, geen koffie meer te drinken en het alcoholgebruik te verminderen. Frisse groentesapjes kunnen je helpen je maag te helen. Meng bijvoorbeeld drie delen wortelsap met een deel koolsap (het smaakt beter dan het klinkt). Het sap aloe vera helpt het spijsverteringskanaal te helen. Verdun het sap (je moet wel 99% puur hebben) met evenveel water als sap. Drink een paar koppen muntthee na het eten. Strooi gemalen zaadjes over het eten of de muesli. Je kunt denken aan zaad van zonnebloemen, sesamzaad, lijnzaad en hennepzaad. Voeg wat havervlokken toe aan de muesli, ook dat heelt de maagwand.

Een andere oplossing meldde een cliënt, die ondanks burnoutklachten en Irritable bowel syndroom doorwerkte. Hij zei: 'Ik moet leren dat voor mij 80% 100% is. Hij trok daaruit de conclusie dat hij zich voor één dag per week ziek zou melden, waardoor hij de gelegenheid kreeg van beide problemen te herstellen. TIP: vermijd werkontbijten en werklunches, want ze helpen vaak niet bij de spijsvertering, omdat je er veel te gespannen bij zit. De spijsvertering komt niet lekker op gang en met een opgeblazen gevoel in je maag ga je van tafel met als vervelend resultaat dat je energie voor die dag ook weg is. Lunch minimaal een keer per week in je eentje.

terug


Wat is stress?

(Bron: Stresspreventie Drs. M.J.A. Paffen) Stress is het gevolg van het langdurig onder hoge spanning functioneren. De mate van stress is persoons afhankelijk waardoor het niet direct het gevolg hoeft te zijn van het functioneren in een bepaalde functie.

Er kunnen verschillende oorzaken aan een stress- situatie ten grondslag liggen. De fysieke reactie op langdurig onder hoge spanning functioneren, heeft als functie de weerbaarheid van het lichaam te vergroten en zo beter opgewassen te zijn tegen de verhoogde eisen tot aanpassing. Deze fase eindigt, of in een rustige evenwichtstoestand, of in een chronische toestand van uitputting. Bronnen van stress kunnen liggen in uiteenlopende levensgebieden en vanuit de werksituatie. Deze stressoren kunnen leiden tot uiteenlopende psychische, gedragsmatige en fysiologische veranderingen die op den duur weer kunnen leiden tot ziekten van allerlei aard. Stress treedt ook op bij een slechte afstemming tussen eisen en kenmerken van de omgeving en de capaciteiten en behoeften van het individu.

Het ontstaan van stress hangt samen met het zicht van de mensen op hun bekwaamheden en handelingsalternatieven, dit betekent dat aan individuele verschillen in het huidige denken over stress, duidelijk meer aandacht besteed wordt. Mensen verschillen in de betekenis die ze toekennen aan situaties en in de vaardigheid om met bepaalde problemen om te gaan. Overzie je deze ontwikkeling in opvattingen over stress dan valt te constateren dat het begrip stress eerst gehanteerd werd om een algemene reactie aan te duiden op externe situaties. De kenmerken van de persoon moeten hier echter in worden meegenomen. De aandacht gaat nu uit naar de wisselwerking tussen de eisen van de omgeving en de vermogens en behoeftes van het individu. De rol van cognitieve processen (waarneming en beoordeling) hebben hierbij een zeer belangrijke betekenis.

Oorzaken van stress in de werksituatie: · het werk (te veel, rolonduidelijkheid, rolconflict en verwachtingen) · de groep (relaties, conflicten en onbillijkheid) · de organisatie ( communicatie, onzekerheid, leidinggevende en reallocatie) · veranderingsprocessen ( verantwoordelijkheid, processen en technologie) · loopbaan ( midcareer, ontslag, onderpromotie en overpromotie) · werkomgeving ( locatie, geluid en temperatuur) Stress uit zich in twee categorieën symptomen n.l. fysieke (b.v.slapeloosheid) en geestelijke (depressiviteit). Deze stress heeft als gevolg dat je in een vicieuze cirkel terechtkomt. Als fysieke of mentale symptomen optreden n.a.v. een situatie, slaap je slecht en wordt je gedeprimeerd. De kans dat je het probleem oplost wordt kleiner doordat je problemen krijgt met je concentratie, met als gevolg dat je vindt dat je faalt waardoor je nog gedeprimeerder wordt en je je nog minder kunt concentreren. Eerste hulp hierbij is de ontspanningsoefening. · werkdruk: dat je 12 uur per dag werkt betekent niet perse dat je goed bent in je werk. Er is dus iets goed mis als je het werk niet binnen een normale tijd kunt uitvoeren. Verwar hierbij niet de kwaliteit met kwantiteit. Wat probeer je jezelf te bewijzen, onmisbaarheid? Ben je uit op goedkeuring en lof? Kans op het maken van fouten wordt groter als je jezelf nog meer inspant om het te krijgen.

Praktische oplossingen zijn: systematiek inbrengen, prioriteiten stellen, to-do list, delegeren, eerst moeilijke zaken, geen irreële tijdlimieten afspreken, accepteer niet meer dan je aankunt, zeg nee als dat nodig is, laat je niet chanteren of manipuleren, laat je gelden er wordt dan later rekening meegehouden. · Maken van fouten: je zult het nooit iedereen naar z’n zin kunnen maken. Niemand is volmaakt en iedereen maakt fouten, dat is normaal. Laat het spel van vroeger los om altijd te willen voldoen aan het goed uitvoeren van de regels en wensen vanuit het ouderlijk huis. Je bepaalt nu je eigen regels. Je bent zelf je beste vriend, wees aardiger voor jezelf. · Werk niet kunnen loslaten: ga er eerder uit en doe wat je leuk vindt. Draag niet alle zorgen van je werk op je schouders, je zult er altijd onder bezwijken en dan ben je voor niemand nog nuttig. Heb niet de illusie dat je onvervangbaar bent. Zoek afleiding die past bij de mate van stress. Vier het feit dat je leeft en belast je privé tijd niet teveel met de zorgen en problemen van je werk. · neem iedere ochtend eerst tijd voor jezelf · ontspan regelmatig · herinner je regelmatig je successen, met name die keren dat je jezelf hebt overtroffen · vraag jezelf aan het einde van de dag of je genoeg hebt gedaan, ondanks het feit dat je niet alles hebt afgekregen. · noteer de dingen die je de volgende dag moet doen · als je in de loop van de avond dingen te binnen schieten, noteer ze en laat het los · denk na over het feit of je het soort leven leidt dat je zou willen leiden · doe alles bewust, een ding te gelijk en in een rustig tempo.

terug


Wat is spanning?

Spanning wordt als term gehanteerd voor incidentele verstoringen van het evenwicht in belasting en belastbaarheid waarbij door rust en ontspanning een terugkeer naar het evenwicht volgt. Een gezonde spanning is goed omdat de prestaties hierdoor verhoogd worden. Wordt de spanning te hoog dan verminderen de prestaties. Als deze spanningen permanente verstoringen van het evenwicht worden is sprake van stress, men spreekt dan van chronische spanning. Spanning is in tegenstelling tot stress neutraal/positief, stress is meer van negatieve aard.

Bij stress is er sprake van een langdurig verstoorde balans tussen de eisen van de omgeving (of die de persoon aan zichzelf stelt) en de vaardigheden en capaciteiten van het individu. Te weinig spanning in het werk leidt tot lagere prestaties, verveling en apathie. Zowel onderbelasting als overbelasting leiden tot suboptimale prestaties. Niet te weinig, niet teveel, maar een middelmatig niveau van spanning werkt dus bevorderend op prestaties. Bij stress heeft het individu het gevoel niet langer opgewassen te zijn tegen een situatie. De beleving is van meer dreigende aard. De balans tussen belasting en belastbaarheid wordt nu langdurig ernstig verstoord. De persoon ervaart geruime tijd dat hij onvoldoende opgewassen is tegen de aan hem gestelde eisen. Langdurige overmatige stress kan, behalve somatische symptomen (hartkloppingen), gedragssymptomen (slaapproblemen), psychologische symptomen (onzekerheid) en depressie, leiden tot burnout.

 (Bron: Stresspreventie Drs. M.J.A. Paffen)

terug


Lichaamstaal en stress

In contact met andere mensen communiceren we altijd; we kunnen niet anders! Het is niet mogelijk om niet te communiceren, want behalve door middel van woorden, maken we elkaar ook veel duidelijk met behulp van lichaamstaal. Onze gevoelens kunnen we zelfs makkelijker laten blijken door middel van lichaamstaal dan uitspreken. Ons stilzwijgen zegt vaak meer dan onze woorden. Met woorden geven we inhoudelijke een boodschap, maar onze mimiek, gebaren, houding en intonatie, geven aan hoe deze boodschap eigenlijk moet worden verstaan.

Onze blikken kunnen doden, of een hart doen smelten, en zo maken we dus ook veel duidelijk over onze relatie met de ander. Onze diepste gevoelens spreken we niet zo makkelijk uit. Belangrijke emoties zoals liefde, boosheid, angst, vreugde, twijfel en onzekerheid worden daarom het eerst door middel van lichaamstaal uitgedrukt. In veel werksituaties gaat het niet zo vaak over gevoelens. Hier moet in de eerste plaats werk verricht worden. Er is werkdruk, wedijver, concurrentiestrijd, irritatie en vaak weinig tijd, onder andere om je collega's eens echt wat beter te leren kennen. De communicatie gaat vooral over de inhoud van het werk en minder over de onderlinge relaties. Dit denken we tenminste, want zoals gezegd communiceren we voortdurend door middel van lichaamstaal en zo geven we elkaar steeds boodschappen op betrekkingsniveau. Door dubbelzinnige, tegenstrijdige, onduidelijke of afkeurende non-verbale boodschappen kan veel spanning ontstaan. Stress op het werk is mogelijk de belangrijkste oorzaak van ziekmeldingen. Vroeger werd iemand 'overspannen' genoemd, maar in deze tijd spreken we vaker van burn-out. Wat heeft deze veroorzaker van vaak langdurige ziekte nu te maken met lichaamstaal? Om hier antwoord op te geven moeten we kijken wat nu de grootste veroorzaker is van stress. Is dit werkelijk het werk zelf, of spelen er nog andere factoren een rol?

Ziekmakende communicatie In veel gevallen van burn-out is niet het werk zelf de voornaamste stressfactor, maar de communicatie binnen de werksituatie. Het gaat daarbij niet alleen om wat collega's en leidinggevenden zeggen, maar vooral over wat ze niet zeggen. Rivaliteit, pressie en onvoldoende waardering voor het werk en voor de persoon zelf, worden eerder non-verbaal uitgedrukt dan uitgesproken. We spreken nu eenmaal niet zo makkelijk over deze gevoelens, maar we laten onze onvrede wel blijken door middel van lichaamstaal. De boodschap die we de ander daarmee onbewust geven, vreet diep in zijn ziel en is een belangrijke veroorzaker van ziekte. Stress is ook besmettelijk, want de onuitgesproken, maar duidelijk merkbare onvrede van de ene werknemer, heeft ook zijn weerslag op de werklust van de ander. Als de werknemer ziek thuis is, zal hij soms zelf als reden hiervoor noemen dat hij 'overwerkt' is. Hij bevond zich op kantoor op momenten dat dat niet meer van hem verwacht werd en nam de gedachten aan zijn werk mee naar huis, zodat dit hem ook 's nachts wakker hield. Toch moeten we niet vergeten dat ook hier vaak de verstoorde communicatie de drijfveer is. Een werknemer die voldoende waardering ervaart voor het werk dat hij doet, zal niet zo snel overwerkt raken. Waardering

Om gemotiveerd te kunnen blijven werken, heeft een mens behoefte aan waardering. Hierbij heb ik het niet over het salaris dat maandelijks bijna automatisch wordt overgemaakt. Ik heb het hier over een complimentje dat zo nu en dan eens gemaakt moet worden of, om in lichaamstaal-termen te spreken, over een schouderklopje of een aai over de bol. Ook een opgestoken duim en een glimlach kunnen al wonderen doen. Dit klinkt allemaal vrij logisch, maar toch ontbreekt het hier in de praktijk vaak aan. Kritiek Natuurlijk kan het voorkomen dat je als werkgever ontevreden bent over je werknemer, of dat je als collega bepaalde verwachtingen hebt van de ander. In dit geval is het opbouwender om de kritiek uit te spreken dan deze alleen non-verbaal te laten blijken. Afkeurende blikken en korte snauwen zonder de daarbij behorende motivatie dragen niet bij tot een prettige werksfeer. Te vaak komt het ook voor dat een collega, waarmee men het niet zo goed kan vinden of waar men ontevreden over is, totaal wordt genegeerd.

Genegeerd worden is misschien wel het vervelendste dat je in een werksituatie kan overkomen. Het is namelijk erg belangrijk om gezien te worden en dat kun je hier ook wel letterlijk nemen. Herken stress op tijd Burn-out bij jezelf en bij anderen kan worden voorkomen door de tekens van stress tijdig te herkennen. Het herkennen bij jezelf is misschien nog het meest lastig. Veel mensen gaan de gedrevenheid waarmee ze hun werk doen zien als een karaktereigenschap: 'zo ben ik nu eenmaal'. Ze kunnen niet meer onderscheiden dat ze voor die tijd 'nu eenmaal' niet zo waren. Zelfs het hebben van slapeloze nachten, hoofdpijn en pijn in de nek zijn geen tekenen die hen doen stoppen. Ook dit 'hoort er nu eenmaal bij', zo vinden ze. Het is dus zinvol om de stress bij collega's te herkennen en hun daarvan bewust te maken. De gestreste collega. Als een collega met regelmaat langer op zijn werk blijft dan nodig is en een gedreven indruk maakt, kan er sprake zijn van stress.

Ook aan kleine signalen kun je dit merken. Deze collega kan een vermoeide indruk maken en snel geirriteerd zijn. Veelal kan hij zich ook moeilijk concentreren. Het lukt hem bijvoorbeeld niet om aandachtig te luisteren tijdens gesprekken. Steeds kijkt hij weg en laat zijn gedachten makkelijk afdwalen. Zijn slechte concentratie kan er ook de reden van zijn dat hij meer fouten maakt die hij, diep zuchtend, weer probeert te herstellen. De collega is vaak overbetrokken met zijn werk bezig en met te veel dingen tegelijk. Hierdoor verliest hij ook het overzicht. Hij spreekt veel, snel en gejaagd. Hij loopt vlug en toont tekenen van ongeduld zoals trommelen met zijn vingers. Zijn overbetrokkenheid kan echter plotseling omslaan in onverschilligheid; zijn vele praten in stilzwijgen.

Een bijdrage van: Frank van Marwijk Meer informatie over lichaamstaal: www.lichaamstaal.com

terug


Een storing in het immuunsysteem

In de Studium Generale-reeks 'Het Raadsel in de Wetenschap' hield prof.dr. H.A. Drexhage onlangs in het Techniek Museum een lezing onder de titel 'Het weerloze lichaam'. Hij is hoogleraar auto-immuunziekten van endocriene organen aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Van zijn voordracht hieronder een ingekorte weergave

,,In Rotterdam staat op een hoog gebouw in neonverlichting een mooie versregel van Lucebert: 'Alles van waarde is weerloos.' Ons lichaam is zeker van waarde. Ik heb erover nagedacht of het ook weerloos is. In al die jaren dat ik het immuunsysteem bestudeer is mij gebleken dat ons lichaam enorm weerbaar is.

Laten we eerst omschrijven wat ziek-zijn betekent, want lang niet iedereen verstaat daaronder hetzelfde. Allereerst is er het ziektegevoel. Een patiënt zal bij de dokter komen met klachten, bijvoorbeeld dat hij moe is of ergens pijn heeft. Hij zal niet bij hem komen met de mededeling: 'Ik heb een leverfunctiestoornis.' Soms zijn er aantoonbare orgaanafwijkingen. Ze kunnen overlappen met het ziektegevoel, maar dat hoeft niet. Vaak zijn ze discongruent. Twee patiënten die dezelfde afwijking hebben, kunnen daar dan ook verschillend op reageren. De één kan zich doodziek voelen, de ander helemaal niet.

Ik zal dat illustreren met het voorbeeld van twee Nepalese vrouwen die beiden aan jodiumgebrek lijden, waardoor hun schildklier is vergroot. De oudere vrouw heeft een bijzonder groot struma en heeft daar ongetwijfeld veel last van. Die van de jongere valt daarentegen nauwelijks op. Of ze last heeft van haar struma is de vraag. U moet zich namelijk realiseren dat in de vorige eeuw vrouwen graag een struma hadden, omdat de hals daardoor beter uitkwam. Dezelfde afwijking kan door mensen dus anders gepercipieerd worden.

Tempelrite
Hoe denkt men nu dat een dergelijke ziekte ontstaat? Daarbij is het belangrijk hoe men in het leven staat of wat voor wereldbeeld men heeft. In Nepal, zeker op het platteland, heeft men niet in de gaten dat een struma wordt veroorzaakt door jodiumgebrek. Daar denken de mensen dat het komt door een verstoring van kosmische krachten. Zo dachten wij in Europa tweeduizend jaar geleden ook. In het antieke Griekenland zocht men zijn heil in een tempel. Om aan de ziekte te ontsnappen moest men in het reine komen met de godheid. Men deed dat in Asklepieia, genoemd naar Asclepius, de Griekse god van de geneeskunde. Wanneer men zich beter voelde kon men de godheid danken door een mensbeeldje met de aandoening erop geboetseerd, in de tempel achter te laten. Zo weten wij wat voor klachten ze hadden en of ze zich beter voelden.
Hoewel we ons kunnen afvragen of een tempelrite een struma zal verhelpen, kan het wel op het ziektegevoel werken. Het kan de angst wegnemen. Daardoor ben je minder bezorgd en kun je jeeen stuk beter voelen. Het blijkt dus dat er een grote discrepantie kan bestaan tussen hoe een ziekte wordt beleefd en wat er werkelijk aan de hand is.
Echt grote verbeteringen zijn mijns inziens gekomen met de introductie van het medisch-biologisch en chemisch denken over het lichaam. Een groot voorvechter daarvan was Robert Koch (1843-1910). Net zoals de wereld om ons heen zijn we het lichaam gaan beschouwen als materialistisch. Het is opgebouwd uit moleculen en er vinden chemische reacties in plaats.

Aids
Kunnen wij sommige ziekteverschijnselen associëren met stoornissen in het immuunsysteem? En zijn dat dan ook altijd immuunziekten? In Amerika manifesteerden zich rond 1980 de eerste aids-patiënten. Ze waren homoseksuele mannen en hadden onder andere last van vermoeidheid, koorts, lymfeklierzwellingen en luchtweginfecties. Dat laatste kon goed door de medicus worden vastgesteld.
Onderzoek in hun longen gaf een bijzonder resultaat te zien. Ze hadden infecties, veroorzaakt door bacteriën die iedereen bij zich heeft. Bij hen waren ze in staat om ongebreideld de weefsels binnen te dringen. Dit betekende dat ze een afweerstoornis hadden. In het laboratorium kon men dat pinpointen op een gebrek aan T-cellen.

Er waren ziektegevoelens, vastgestelde afwijkingen in de luchtwegen en een verminderd aantal T-cellen. Men had op dat moment geen clou wat er precies aan de hand was. Enkele jaren later vond men bij deze patiënten een virus, het zogeheten HIV (Humane Immunodeficiency Virus). De vraag was toen of het virus verantwoordelijk was voor het afwijkend aantal T-cellen, dat op zijn beurt de oorzaak is van de luchtweginfecties.

In de begintijd is er geopperd dat de vermindering van T-cellen wordt veroorzaakt door seksuele stimulantia die deze mannen hadden gebruikt. Er is altijd de vraag wat er eerder is: de kip of het ei? Bij het chronisch vermoeidheidssyndroom (ME) is dat bijvoorbeeld tot nu toe een onoplosbaar probleem. In het geval van aids is dat opgelost door de aanwezigheid van een apevirus dat veel lijkt op HIV. Toen men apen daarmee infecteerde ging dat gepaard met een lager aantal T-cellen en dat leidde tot de luchtweginfectie. Daarmee was het oorzakelijk verband aangetoond.

Depressie
Dat dit niet altijd eenvoudig is zal ik illustreren met het voorbeeld van een vitale depressie. Mensen die daaraan lijden zijn zwaar depressief, zien alles zwart en zijn vertraagd in hun handelen en denken. Hun immuunsysteem blijkt ook stoornissen te vertonen, weliswaar niet zo sterk als bij aids, maar het werkt niet zoals het moet. We zouden kunnen opperen dat de stoornissen in het immuunsysteem verantwoordelijk zijn voor de depressie, maar zo gemakkelijk ligt het niet.

Het immuunsysteem is zeer complex, maar het wordt nog ingewikkelder doordat de werking ervan nauw samenhangt met andere regelsystemen in ons lichaam, bijvoorbeeld het endocriene systeem. Dit produceert hormonen die belangrijk zijn voor onze stofwisseling en reproductie. Ook de hersenenstaan in verbinding met zowel het immuunsysteem als het endocriene systeem.

Ik wil even focussen op de zogeheten hypothalamus die gelegen is in de tussenhersenen. De hypothalamus is bijzonder belangrijk, omdat dit hersengedeelte hormonen kan afscheiden die via het hersenaanhangsel het endocriene systeem beïnvloeden. Bovendien speelt de hypothalamus een rol bij onze stemming. Volgens sommigen is dit hersengedeelte zelfs een belangrijke determinant van onze stemming.

Hoe kijkt men nu tegen vitale depressies aan? De klachten worden enerzijds bepaald door de hypothalamus. Er zijn dus werkelijk functionele hersenafwijkingen die vaak ook erfelijk zijn. Maar er zijn nog veel meer factoren. Een andere hoofdfactor kan stress zijn, zoals die optreedt door een verhuizing of een ernstig verlies.

U ziet dat meerdere oorzakelijke factoren het immuunsysteem kunnen beïnvloeden, zodat er een vermindering van T-cellen optreedt waardoor er virusinfecties kunnen onstaan. Het is dus een zeer ingewikkelde interrelatie. En als ik u ook nog eens vertel dat andere hogere hersencentra ook op het immuunsysteem kunnen inwerken en dat het immuunsysteem invloed heeft op de hypothalamus, dan begrijpt u dat we oorzaak en gevolg niet snel uit elkaar kunnen halen. Bij het chronisch vermoeidheidssyndroom, dat sterk aan de depressie gerelateerd is, weten we op dit moment ook niet of de immuunstoringen gevonden bij dit ziektebeeld oorzaak of gevolg zijn.

Wanneer je kijkt naar de vitale depressie, die dus samengaat met allerlei immuunstoornissen, dan heeft het stimuleren van T-cellen nauwelijks invloed op de depressieve gevoelens. Misschien heeft het wel tot gevolg dat er minder virale infecties zullen optreden. Wanneer je een depressie werkelijk in de kern wilt treffen, dan betekent dat een behandeling op het niveau van de hersenen met triptizol of prozac. Soms leidt dat tot drastische verbeteringen.

De reductie van klachten kan ook worden bewerkstelligd door de stress weg te nemen door bijvoorbeeld psychotherapie - maar beter is allebei. Wanneer dit gebeurt heeft het ook effect op het immuunsysteem. U moet wel bedenken dat therapeutische effecten een wisselend en beperkt resultaat hebben. Dat is heel jammer, want dat is eigenlijk de wet van behoud van ellende.''

Bron: http://www.delta.tudelft.nl/
Bewerking: Mannus van der Laan


terug










Copyright © -2002-2014 S.V.S.
| Disclaimer